Er zijn ongeveer negentig soorten walvissen, en ze vallen allemaal in twee grote groepen: baleinwalvissen en tandwalvissen. Tot de walvissen rekenen we ook de dolfijnen en bruinvissen, die biologisch gezien tandwalvissen zijn. Wie de walvis soorten naast elkaar zet, ziet enorme verschillen: van de blauwe vinvis van dertig meter tot de wendbare orka van een paar ton. Hieronder staan de bekendste soorten, met uitleg hoe je ze uit elkaar houdt en welke je in onze eigen wateren kunt tegenkomen.
Baleinwalvissen vs. tandwalvissen
Het belangrijkste onderscheid tussen walvissen zit in de bek. Baleinwalvissen hebben geen tanden maar baleinen: hoornachtige platen die als een zeef werken. Ze nemen een enorme hap water en persen dat er weer uit, waarbij krill en kleine visjes achter de baleinen blijven hangen. Tot deze groep horen de bultrug, de blauwe vinvis en de gewone vinvis.
Tandwalvissen hebben wél tanden en jagen actief op grotere prooi: vis, inktvis en soms zeezoogdieren. De potvis en de orka zijn de bekendste voorbeelden, en ook alle dolfijnen vallen hieronder. Tandwalvissen gebruiken echolocatie: ze sturen klikgeluiden uit en luisteren naar de echo om in donker water te jagen.
Het verschil zit niet alleen in het eten. Baleinwalvissen zijn over het algemeen de reuzen van de zee en leven vaak solitair of in losse groepjes, terwijl veel tandwalvissen — denk aan dolfijnen en orka’s — juist in hechte, sociale groepen leven en onderling veel communiceren. Ook in grootte loopt het uiteen: de kleinste tandwalvissen zijn nauwelijks anderhalve meter, terwijl de grootste baleinwalvis de dertig meter haalt. Wie de walvis soorten een beetje kent, herkent ze vaak al aan de vorm van de blaas, de rugvin en de manier van duiken.
Overzicht van de soorten
Onderstaande tabel zet vijf grote walvis soorten naast elkaar, plus de orka. Het zijn de soorten die je het vaakst tegenkomt in documentaires, het nieuws en aan de Europese kust.
| Soort | Groep | Lengte | Voedsel |
|---|---|---|---|
| Blauwe vinvis | baleinwalvis | tot ~30 m | krill |
| Gewone vinvis | baleinwalvis | tot ~24 m | krill, kleine vis |
| Potvis | tandwalvis | tot ~18 m | inktvis, vis |
| Bultrug | baleinwalvis | tot ~16 m | krill, kleine vis |
| Orka | tandwalvis | tot ~9 m | vis, zeezoogdieren |
Bultrug
De bultrug is misschien wel de bekendste walvis, en niet voor niets: hij springt regelmatig volledig uit het water en heeft enorme, witte borstvinnen die bijna een derde van zijn lichaamslengte beslaan. Met die lange vinnen is hij makkelijk te herkennen. Bultruggen trekken jaarlijks duizenden kilometers tussen koude voedselgebieden en warme paargebieden. De mannetjes staan bekend om hun lange, complexe zang.
Blauwe vinvis
De blauwe vinvis is het grootste dier dat ooit op aarde heeft geleefd — groter dan welke dinosaurus dan ook. Hij wordt tot ongeveer dertig meter lang en kan meer dan honderdvijftig ton wegen. Zijn hart alleen al is zo groot als een kleine auto. Ondanks die afmetingen leeft hij van krill: kleine kreeftachtigen van enkele centimeters. Een volwassen blauwe vinvis eet er tijdens het voedselseizoen miljoenen per dag.
Potvis
De potvis is de grootste tandwalvis en heeft het grootste brein van alle dieren. Hij valt op door zijn enorme, blokvormige kop, die bijna een derde van zijn lichaam beslaat. Potvissen duiken extreem diep — soms meer dan duizend meter — om te jagen op pijlinktvis, waaronder de reuzeninktvis. In de darmen van potvissen ontstaat soms ambergrijs, een zeldzame stof die vroeger veel werd gebruikt in parfum.
Orka
De orka, ook wel zwaardwalvis genoemd, is eigenlijk de grootste dolfijn. Zijn zwart-witte tekening is onmiskenbaar. Orka’s leven in hechte familiegroepen die elk hun eigen jachttechnieken en geluiden (‘dialecten’) hebben en die van generatie op generatie worden doorgegeven. Ze jagen op vis, zeehonden en soms zelfs op andere walvissen, wat hen tot een toproofdier van de oceaan maakt.
Naast deze vijf zijn er nog veel meer walvis soorten die het bekijken waard zijn. De gewone vinvis is na de blauwe vinvis de op een na grootste walvis en haalt zo’n vierentwintig meter. De grijze walvis legt een van de langste trektochten af. En de noordkaper, een zeldzame baleinwalvis, is een van de meest bedreigde grote walvissen ter wereld. Veel van deze soorten zijn ooit zwaar bejaagd; sinds de walvisjacht grotendeels werd stopgezet, herstellen sommige populaties langzaam.
Walvissen in Nederland
Je hoeft niet naar de andere kant van de wereld voor walvissen. In de Noordzee leven van nature kleinere soorten zoals de bruinvis, en af en toe spoelen er grotere walvissen aan op de Nederlandse kust. Soms verdwalen dwergvinvissen of zelfs potvissen in de ondiepe Noordzee. Welke soorten je hier realistisch kunt zien en wat je moet doen bij een stranding, lees je op de aparte pagina hierover.
Hoe herken je een walvis op zee?
De meeste mensen zien een walvis eerst aan de blaas: de pluim van damp die hij uitademt als hij bovenkomt. De vorm en hoogte van die pluim verschilt per soort. Daarna let je op de rugvin (groot en gebogen bij de orka, klein en ver naar achteren bij de blauwe vinvis) en op de manier van duiken. Tilt het dier zijn staart helemaal uit het water, dan gaat het om een diepe duik — typisch voor de bultrug en de potvis. Met die paar kenmerken kom je bij het herkennen van walvis soorten al een heel eind, ook zonder de hele walvis te zien.
Veelgestelde vragen
Hoeveel walvis soorten zijn er?
Er zijn ongeveer negentig erkende soorten, verdeeld over baleinwalvissen en tandwalvissen. De dolfijnen en bruinvissen worden daarbij tot de tandwalvissen gerekend.
Wat is het verschil tussen een walvis en een dolfijn?
Dolfijnen zíjn walvissen — ze behoren tot de tandwalvissen. In het dagelijks taalgebruik bedoelen we met ‘walvis’ meestal de grotere soorten, maar biologisch gezien hoort de dolfijn in dezelfde familie thuis.
Welke walvis is de grootste?
De blauwe vinvis is de grootste, met een lengte tot ongeveer dertig meter. Het is meteen het grootste dier dat ooit heeft bestaan.