Hoeveel tanden een walvis heeft, hangt volledig af van de soort. Walvissen vallen in twee grote groepen uiteen: tandwalvissen, die wel degelijk tanden hebben, en baleinwalvissen, die helemaal geen tanden bezitten maar baleinen. Een potvis heeft bijvoorbeeld zo’n 40 tot 52 tanden, terwijl een blauwe vinvis er nul heeft. De vraag naar de tanden van een walvis is dus eigenlijk de vraag tot welke groep hij behoort.
Tandwalvissen versus baleinwalvissen
Tandwalvissen (zoals potvissen, orka’s, dolfijnen en bruinvissen) hebben kegelvormige tanden waarmee ze prooien grijpen. Hun aantal tanden loopt sterk uiteen: een orka heeft er rond de 40 tot 50, een tuimelaar ongeveer 80 tot 100, en sommige spitssnuitdolfijnen hebben er maar een paar of bijna geen zichtbare tanden.
Baleinwalvissen (zoals de blauwe vinvis, de bultrug en de gewone vinvis) hebben in plaats van tanden rijen baleinen. Ze hebben dus letterlijk geen tanden. Als je je afvraagt hoeveel tanden een walvis heeft, moet je dus eerst weten of het om een tand- of een baleinwalvis gaat.
Waarvoor dienen de tanden?
De tanden van een tandwalvis zijn niet bedoeld om te kauwen, maar om te grijpen en vast te houden. Een potvis of orka pakt zijn prooi beet en slikt die vervolgens in zijn geheel of in grote stukken door. De gelijkvormige, kegelvormige tanden zijn perfect om gladde vissen of inktvissen vast te houden.
Bij sommige soorten spelen tanden ook een rol in gevechten en bij het tonen van rangorde tussen mannetjes. De tanden van een walvis vertellen biologen bovendien iets over zijn leeftijd: net als bij een boom vormen zich jaarlagen in het tandweefsel.
| Soort | Type | Tanden (ongeveer) |
|---|---|---|
| Tuimelaar (dolfijn) | tandwalvis | 80–100 |
| Orka | tandwalvis | 40–52 |
| Potvis | tandwalvis | 40–52 (vooral onderkaak) |
| Narwal | tandwalvis | meestal 1 lange slagtand |
| Blauwe vinvis | baleinwalvis | 0 (baleinen) |
Baleinen: hoe werken ze?
Baleinen zijn hoornplaten die als gefranjelde gordijnen aan de bovenkaak hangen. Ze bestaan uit keratine, hetzelfde materiaal als onze nagels. Een baleinwalvis neemt een enorme hap water vol met krill of kleine visjes, sluit zijn bek en perst het water er weer uit. De baleinen werken als een zeef: het voedsel blijft hangen, het water stroomt naar buiten.
Een grote walvis kan honderden van die platen hebben, soms meer dan een meter lang. Zo kan een tandloze reus toch reusachtige hoeveelheden voedsel binnenkrijgen, zonder ook maar één tand.
Bijzondere gebitten: de narwal
Het meest opvallende gebit hoort bij de narwal. Mannetjes hebben één tand die uitgroeit tot een rechte, gedraaide slagtand van wel twee tot drie meter lang, dwars door de bovenlip naar voren. Het is in feite een sterk vergrote hoektand. De rest van het gebit blijft klein of verschijnt helemaal niet.
De slagtand zit vol zenuwuiteinden en helpt de narwal vermoedelijk om zijn omgeving aan te voelen. Het is een uniek voorbeeld van hoe verschillend de tanden van een walvis eruit kunnen zien.
Wat tanden over de leeftijd vertellen
De tanden van een walvis zijn meer dan alleen gereedschap om te jagen. Bij tandwalvissen groeit het tandweefsel in laagjes aan, een beetje zoals de jaarringen van een boom. Door een doorsnede van een tand onder de microscoop te bekijken, kunnen onderzoekers tellen hoeveel groeilagen er zijn en zo de leeftijd van het dier schatten.
Dat maakt de tanden waardevol voor wetenschappers die willen begrijpen hoe oud walvissen worden en hoe snel ze groeien. Hoeveel tanden een walvis heeft is dus niet alleen een biologisch weetje; de structuur van die tanden vormt ook een soort logboek van zijn leven.
Wisselen walvissen van tanden?
Anders dan wij wisselen tandwalvissen niet van gebit. Ze krijgen één set tanden die in principe hun hele leven mee moet. Bij veel soorten breken de tanden bovendien pas door als het dier al wat ouder is. De tanden van een walvis blijven daardoor vaak gelijk in aantal gedurende het volwassen leven, al kunnen ze slijten of afbreken.
Bij baleinwalvissen speelt dit helemaal niet, want zij hebben geen tanden om te wisselen. Hun baleinen groeien wel voortdurend aan en slijten aan de binnenkant af door het filteren, zodat ook die “zeven” steeds vernieuwd worden.
Veelgestelde vragen
Hebben alle walvissen tanden? Nee. Tandwalvissen hebben tanden, baleinwalvissen hebben in plaats daarvan baleinen en dus geen tanden.
Welke walvis heeft de meeste tanden? Onder de grotere soorten heeft de tuimelaar er veel, rond de 80 tot 100. Sommige andere dolfijnen halen vergelijkbare aantallen.
Kauwen walvissen met hun tanden? Nee, tandwalvissen grijpen en slikken hun prooi door; ze kauwen niet zoals wij dat doen.