De bultrug walvis is een baleinwalvis die tot ongeveer zestien meter lang wordt en bekendstaat om twee dingen: zijn enorme, witte borstvinnen en zijn lange, melodieuze zang. Het is een van de meest acrobatische walvissen — hij springt regelmatig volledig uit het water — en daardoor een publiekslieveling bij walvisexcursies wereldwijd. Hieronder lees je hoe groot een bultrug echt is, waarom hij zingt, waar hij leeft en hoe je er zelf een spot.
Hoe groot is een bultrug?
Een volwassen bultrug is gemiddeld twaalf tot zestien meter lang en weegt rond de dertig ton. Vrouwtjes zijn doorgaans iets groter dan mannetjes. Zijn naam dankt de bultrug aan de manier waarop hij zijn rug kromt vlak voordat hij duikt, met een kleine ‘bult’ vóór de rugvin.
Het meest opvallende kenmerk zijn de borstvinnen: ze kunnen bijna vijf meter lang worden, ongeveer een derde van het hele lichaam. Geen enkele andere walvis heeft zulke lange vinnen. Ook de staartvin is herkenbaar — de onderkant heeft een uniek patroon van zwart en wit, zoals een vingerafdruk. Onderzoekers gebruiken die patronen om individuele dieren te herkennen.
De zang van de bultrug
Mannetjesbultruggen produceren een van de meest complexe geluiden in het dierenrijk. Hun zang bestaat uit thema’s en frasen die zich herhalen en soms wel twintig minuten of langer aaneengeschakeld worden. De dieren kunnen die liederen urenlang volhouden.
Wat bijzonder is: alle mannetjes in een populatie zingen ongeveer hetzelfde lied, en dat lied verandert langzaam door de jaren heen. Nieuwe variaties verspreiden zich door de groep. De zang klinkt vooral in de paargebieden en speelt vermoedelijk een rol bij voortplanting, al begrijpen biologen nog niet alles. Het geluid draagt onder water over enorme afstanden.
Waar leeft de bultrug?
De bultrug walvis komt voor in alle oceanen. Hij is een echte trekvogel onder de walvissen: in de zomer eet hij zich vol in koude, voedselrijke wateren bij de polen, en in de winter trekt hij naar warme tropische gebieden om te paren en te kalveren. Sommige populaties leggen jaarlijks meer dan achtduizend kilometer af, een van de langste trektochten van alle zoogdieren.
Tijdens het voedselseizoen eet de bultrug krill en kleine scholenvis. Hij gebruikt daarbij een slimme techniek: een groep bultruggen blaast samen een ‘net’ van luchtbellen rond een school vis, drijft die zo bij elkaar en hapt het geheel in één keer naar binnen. Dit heet bellennet-jagen en is een van de mooiste voorbeelden van samenwerking onder walvissen.
Vrouwtjes krijgen ongeveer eens in de twee tot drie jaar een kalf, na een dracht van bijna een jaar. Het kalf wordt geboren in de warme winterwateren en blijft het eerste jaar dicht bij de moeder, die het met vetrijke melk grootbrengt. Op de lange trektocht naar de voedselgebieden leert het jong de route, die het later zijn hele leven blijft volgen.
Een bultrug spotten
Bultruggen zijn relatief makkelijk te spotten omdat ze vaak aan de oppervlakte actief zijn: ze springen, slaan met hun vinnen en steken hun kop boven water om te kijken. Bekende plekken voor walvisexcursies zijn IJsland, Noorwegen, de Azoren en de kusten van Canada en Australië. In de Noordzee zie je ze zelden.
Wie zelf op zee zoekt, let op de blaas (de damp die de walvis uitademt) en op de gekromde rug bij het duiken. Houd altijd ruime afstand en laat de dieren hun eigen gang gaan; verstoring is schadelijk en op veel plekken verboden.
Veelgestelde vragen
Waarom springt een bultrug uit het water?
Dat heet breaching. De precieze reden is onzeker: het kan dienen om te communiceren, parasieten van de huid te slaan, of simpelweg een vorm van sociaal gedrag zijn.
Is een bultrug gevaarlijk voor mensen?
Nee. Bultruggen voeden zich met krill en kleine vis en zien mensen niet als prooi. Wel zijn het enorme dieren, dus te dicht naderen is om praktische redenen onverstandig.
Hoe oud wordt een bultrug?
Een bultrug kan zo’n vijftig jaar oud worden, soms ouder.